Unimog ne tür bir araçtır?

416 serisi çift kabin Unimog, Gaggenau yakınlarındaki Sauberg test alanında off-road yeteneklerini gösterirken. Copyright Daimler. All Rights Reserved.


Bir çok arkadaş bana "Bu Unimog nasıl bir araçtır" diye soruyor.

Özetlemek istesem nasıl anlatırım diye biraz kafa patlattım, fazla detaya girmeden fakat bahsedilmesi gerekenleri de dahil ederek okuduğunuz bu yazıyı kaleme aldım. Aslında biraz yaşamayan donuk tercümelerden sıkıldığımdan, biraz da meraklı okuyucu için faydalı olur ümidiyle bu yazıyı hazırladım.

Bir kaç detay için de benim 416 DOKA'nın fotoğraflarını kullandım.

Buyrun başlayalım...

Unimog, Daimler AG tarafından üretilerek Mercedes-Benz markası altında satılan çok maksatlı bir 4x4 kamyon-kamyonet sınıfı araçtır.

ABD ve Kanada'da Freightliner Unimog adı altında satılmıştır.

Daimler motorlu 25 hp Boehringer Unimog henüz Mercedes yıldızı yerine öküz kafası amblemiyle. Copyright Daimler. All Rights Reserved.


Unimog üretimi, ilk olarak 1948 yılında Almanya'da Baden-Württemberg eyaletine bağlı Göppingen şehrinde yer alan Boehringer'de başlamıştır. Daha sonra Daimler-Benz 1951 yılında üretimi üstlenmiş ve ilk defa Mercedes-Benz'in Gaggenau tesislerinde üretilmiştir. Unimog, 2002 yılından itibaren Mercedes-Benz'in Almanya'da Wörth am Rhein'de bulunan kamyon fabrikalarında üretilmektedir.

Unimog, Almanya dışında Mercedes-Benz Türk A.Ş tarafından Türkiye'de, Mercedes-Benz Argentina S.A. tarafından da Arjantin'de üretilmektedir.

Traktörden çok maksatlı kamyona...

Unimog ismi, Türkçe'ye "çok maksatlı motorlu araç" olarak tercüme edilebilecek Almanca "UNIversal-MOtor-Gerät" ibaresinden gelmektedir. (Her tarafta rastladığımız "Evrensel Motor Makinesi" şeklinde bir tercümeyi doğru bulmuyorum.)

Alman mühendis Hans Zabel bu ibareyi teknik çizim notlarında kullanmış, sonrasında bu ibare Unimog olarak kısaltılmış ve 20 Kasım 1946'da Unimog ismi resmi olarak gün yüzüne çıkmıştır. 1952 senesinde Unimog, Daimler AG'nin bir markası olmuştur.

9 Ekim 1946'daki ilk test sürüşü. Direksiyonda baş dizaynır Heinrich Rößler, ayakta duran ise Unimog'un isim babası Hans Zabel. Copyright Daimler. All Rights Reserved.


İlk model II. Dünya Savaşı'ndan sonra Albert Friedrich ve Heinrich Rößler tarafından ormanlarda kereste kesimi ve tarlalarda ziraat işinde kullanılmak üzere mekanik güç aktarma çıkışı sağlayan bir araç olarak tasarlanmıştır. Bu dizayn, dört tekerleğin eşit boyda olduğu, arkadan itişli fakat ön tekerleklerden çekişe geçebilen ve yollarda normal traktörlerden daha yüksek hızlarda gidebilen bir araç şeklindedir.

Ağaç kütüklerini taşıyan bir Unimog U25. Copyright Daimler. All Rights Reserved.
1949 yılında dizel motorlu Unimog şasesi. Copyright Daimler. All Rights Reserved.

Off-road kabiliyetleri olduğundan ormanlarda, dağlarda ve çöllerde askeri araç, itfaiye aracı, karavan ve hatta yarış aracı olarak Unimog’lara rastlamak mümkündür. Belediyede, karayolları ve orman işletmelerinde, demiryolu inşaatlarında da kar küreyici, vinç, kompresör vs. olarak kullanılan Unimog'lar görülebilir.

Zor koşullarda rahatça yol alabilen Unimog S. Copyright Daimler. All Rights Reserved.
Demiryolunda gidebilen bir Unimog. Copyright Daimler. All Rights Reserved.


Unimog'un Özellikleri

Dizayn

Unimog dizaynının karakteristik üç özelliğini şöyle özetleyebilirim:

  • Esnek şase
  • Portal akslar
  • Süspansiyon sistemi

Şimdi biraz detaylarına bakalım:

1- Esnek Şase
Orta kısmı aşağı eğdirilmiş, enine kısa parçalı merdiven tipi ve burulup esneyebilen bir şasedir.

Başlangıçta düz merdiven şase olarak tasarlanmış, 1950'lerin ortasında, Unimog 404 modeliyle beraber yedek lastik koyulabilmesi için şasenin ortası aşağı eğdirilmiştir. Fakat mühendisler şasedeki bu eğimin torsiyon performansını olumlu etkilediğini farketmiş olduklarından, sonrasında üretilecek tüm Unimog modellerinde bu eğdirilmiş şase standart hale gelmiştir.

Bu şase ön ve arka tarafta eğilip burulmaya izin verirken aşağı eğdirilmiş orta bölümünde eğilip bükülmeden sımsıkı durur. Bunu, enine döşenmiş rayların posizyonları ve kaynakların lale şeklinde yapılmış olması sağlar.

2- Portal Akslar
Tekerlek bağlantı yerlerinde redüksiyon dişlileri barındıran bu akslar, tekerlek merkezinin ortasında değil, üstünde bulunur. Bu yüzden normal lastiklerle bile Unimog'un yerden yüksekliği diğer araçlardan daha fazladır. 

Unimog 416 portal aks. Copyright A. Özkul. All Rights Reserved.


3- Süspansiyon sistemi
Unimog kamyonların süspansiyon sistemi tork tüpleri, helezon yaylar ve hidrolik amortisörlerden oluşur.

Unimog 416 helezonik yay ve amortisör. Copyright A. Özkul. All Rights Reserved.

Unimog'larda normal kamyonlarda olan yaprak tip makas bulunmaz, helezon yaylar ve hidrolik amortisörler bulunur. Şaseye bağlı bu yaylar ve amortisörler, portal aksları ve bu portal akslardaki difransiyellere bağlı tork tüplerini tutarlar.

Tork tüpleri nedir, bir bakalım.

Unimog'da şaftlar açıkta değil, aksine tork tüpleri ismi verilen tüplerin içindedir.

Tüpler, portal akslardaki ön ve arka difransiyelleri şanzımana bağlar. Bu tüpler portal aksların boylamasına hareket etmesine de engel olur, aksları yerlerinde tutar, bundan dolayı Unimog boylamasına salıncaklara ihtiyaç duymaz.

Tüpler aksları yerlerinde tutarken belirli bir miktar diklemesine harekete izin verir, ayrıca şanzımana bağlandığı yerlerde de yine bir miktar esnemeye müsaade eder ve süspansiyon sisteminin bir parçası haline gelir.

Aksların yanlamasına hareketini ise Panhard çubukları önler.

Tork tüpleri, helezon yaylar ve hidrolik amortisörlerden oluşan bu süspansiyon dizaynı, aksların inanılmaz bir şekilde yaklaşık 30 derecelik bir açıya kadar alçalıp yükselmesine olanak sağlar. 30 derecelik bu aks açısıyla Unimog zorlu zeminlerde bile rahatça gider.

Çekiş

Unimog üç türlü çekiş moduna sahiptir.

Eski modellerde bir kolun çekilmesiyle, daha yeni modellerde çevrilebilen bir kulakçıkla diğer sürüş modlarına geçiş yapılır.

Çekiş 1: Normal sürüş modudur ve araç arka tekerleklerden çekiştedir.

Çekiş 2: Önden çekişi de aktif hale getirir. Araç, torku kompanse etmeyen 4x4 moduna geçer, ön ve arka difransiyeller kilitli değildir.

Çekiş 3: 4x4 modunda ön ve arka difransiyelleri kilitler.

Şanzıman (Vites dişli grubu)

Unimog'lar gruplu şanzımana sahiptirler. Buna bir Unimog geleneği desek yalan olmaz.

Seneler boyunca aynı prensiple çalışan üç ana şanzıman dizaynıyla üretilmişlerdir: İki grup, dört vites, ve yön vitesi.

Bu şanzıman dizaynları UG-1/xx, UG-2/xx, ve UG-3/xx olarak adlandırılmıştır. UG, Almanca "Unimog-Getriebe"nin kısaltılmışıdır, yani Unimog-Şanzımanı.

İlk dizaynlardan olan UG-1 tipi, bir çeşit kara şanzıman olarak kabul edilebilir, daha sonra senkronizer bilezikleri kulanılarak senkromeçli şanzımanlar tasarlanmış ve opsiyonel olarak sunulmuşlar, sonrasında senkromeçli versiyonlar standart hale gelmiştir. UG-2 ve UG-3 tipi şanzımanlar senkromeçli olarak üretilmişlerdir.

Şanzıman dizaynları, F-layout ve G-layout olarak isimlendirilmiş, daha sonra yükseltilmiş hallerine ayrıca bir isim verilmemiştir.

Bu layoutları bir kenera bırakıp, biraz da "bu kollar ne işe yarıyor" sorularına cevap olabilsin diye vites paternlerini konuşalım.

I-H Paterni

6 ileri vites.
2 geri vites. 

Yukarıda bahsettiğim gibi iki grupludur. 1. ve 2. vites ilk grupta, 3, 4, 5 ve 6. vites ikinci gruptadır. 2. vitesten 3. vitese geçtiğinizde, şanzıman başka bir kola ihtiyaç duymadan birinci gruptan ikinci gruba geçer.

Geri vites birinci gruptadır. Yön kolunu geri moduna çekerek birinci grupta 1 ve 2. vites olarak geri gidersiniz.

Ayrıca, ilave edilmiş redüksiyon dişlileriyle -bunlara karınca şanzıman da diyebiliriz- (intermediate, crawler ve super-crawler) daha ağır hızlarda gitmeye izin veren Cascade ismi verilen 12 ileri, 4 geri ve 20 ileri 8 geri vs. tipleri vardır.

H Paterni

Ağır devir 4 ileri vites.
Seri devir 4 ileri vites.
4 geri vites.

İki grupludur. İlave bir kol ile ağır devir / seri devir arasında geçiş yapılır. Ağır devirde 4 vites ileriyi veya hızlı devirde 4 vites ileriyi kullanabilirsiniz. Toplamda 8 ileri vites var olsa da, bazılarının dediği gibi 8 ileri vites değildir.

4 geri vites ağır devir grubundadır.

H-H paterni

UG-3 şanzıman dizaynıyla birlikte H-H tipi patern sunulmuş, herhangi bir ilave kol çekilmeden, 8 vites kullanılır olmuştur. Fakat şanzıman geleneksel olarak yine iki grupludur. 4. vitesten 5. vitese geçerken birinci gruptan ikinci gruba otamatik olarak geçer.

Pnömatik, Hidrolik ve Mekanik Ekipman Bağlanabilirliği

Orijinal Unimog pnömatik sisteme sahipti. Bu sistem, üç noktadan askı ve diğer harici ekipmanları çalıştırmak için kullanılıyordu.

Ekim 1961'de hidrolik sistemler opsiyonel olarak sunuldu, 1963 senesinde ise bu opsiyonlar standart haline geldi. Pnömatik sistemlerin aksine hidrolik sistemler Hannover'da WABCO tarafından üretildi.

Hidrolik sistemlerin standart olmasıyla birlikte pnömatik sistemler yanlızca frenler için kullanılır hale geldi.

Unimog U25, önden bağlanmış hava kompresörü ile pnömatik aletleri çalıştırırken. Copyright Daimler. All Rights Reserved.
Kar küreyici olarak kullanılan bir Unimog 406 modeli. Copyright Daimler. All Rights Reserved.


Günümüzde birçok Unimog modeli şanzımana akuple edilen PTO (power take-off) dişli eklentisiyle mekanik olarak kar püskürtücüler, fırçalı makineler, yükleyiciler veya sabit konveyör bantları çalıştırabilir. Ayrıca öne veya arkaya bağlanabilen mekanik kurtarma vinçleri de gücünü şanzımana akuple bu dişli çıkışından gelen şafttan alır.

Unimog 406-416 uyumlu PTO dişlisi. Copyright A. Özkul. All Rights Reserved.

 

Motor

İlk dört prototip ve Unimog 404 serisinde Otto prensibiyle çalışan benzinli motor kullanılmıştır. Diğer tüm Unimog modelleri dizeldir.

Unimog'lar için başlangıçta binek araba motorları kullanılmış, daha sonra 1963'te 406 serisi ile kamyon motorları kullanılmaya başlanmıştır.

Kabaca bakacak olursak, belli bir seneye kadar şu tür motorlara rastlarız:

  • M 136
  • M 130
  • M 180
  • OM 636
  • OM 621
  • OM 615
  • OM 616
  • OM 312
  • OM 314
  • OM 352

Kabin

Unimog'lar üç tip kabin opsiyonuyla gelirler:

  • Açılabilir tavanlı kabin
  • Kapalı tek kabin
  • Kapalı çift kabin (DoKa -doppelkabine-)

İlk modeller traktör olarak yapıldığı için kapalı kabinli değildirler. İlk kabinler Rheda-Wiedenbrück'de Westfalia tarafından yapılarak Gaggenau'daki Unimog fabrikalarına yollanmışlardır. Westfalia type B, Westfalia type DvF, Typ D gibi modelleri vardır, fakat tüm bu modeller nispeten dar yapıda oldukları için yüksek kabin sıcaklıklarına yol açmıştır. Sonrasında Unimog'lar, 406 serisiyle başlayarak kabinle birlikte tasarlanmışlardır. Kabin üretimi için büyük bir tesis kurulmuşsa da üretim Nagold'da Wackenhut tarafından gerçekleştirilmiştir.

Kupalar hakkında kategorize yapacak olursak şunları söyleyebilirim:

  • 404 serisine gelene kadar olan traktör sonrası kabinler
  • 404 serisi
  • 406-416 serisi yuvarlak kabinler
  • 424, 427, 435 ve sonrası kare kabinler

Model Çeşitliliği

Model çeşitliliğine gelince, aslında bu, detaylı bir yazı konusudur.

Özetlersek, benzinli veya dizel, farklı motor güçlerinde, farklı dingil aralıklarında, farklı kabin tiplerinde ve farklı tonajlarda bir çok Unimog modeli üretilmiştir. Bu modelleri ve varyantlarını anlamak, biraz Unimog'larla haşır neşir olmayı gerektirir. Veya sevdiğiniz bir serinin tüm varyantlarını öğrenmek nispeten daha kolaydır.

Fabrikadan yeni çıkmış Unimog U25'ler. Copyright Daimler. All Rights Reserved.
1953 yılında kapalı kabinli Unimog u401 modelleri. Copyright Daimler. All Rights Reserved.
Otomobil motorlu Unimog 421. Copyright Daimler. All Rights Reserved.
Açılır tavanlı ve otomobil motorlu Unimog 421 ve kamyon motorlu Unimog 406 yanyana. Copyright Daimler. All Rights Reserved.
Kare kasa Unimog 435. Copyright Daimler. All Rights Reserved.
60. yılında Unimog Concept modeli. Copyright Daimler. All Rights Reserved.

 

Netice

Eğer yazıyı başından itibaren buraya kadar okumuşsanız, "Unimog nedir" sorusunun cevabı hakkında biraz fikir sahibi olmuşsunuzdur. Zaten bu yazıyı fazla detaya girmeden yazmaktaki maksadım da buydu. "Unimog ne değildir" sorusu ise başka bir yazının konusu.

Bana sorarsanız "Unimog nedir" sorusunun cevabı bir Unimog sahibi olduğunuzda ortaya çıkıyor.

Eğer bir Unimog sahibi olmayı kafaya koyduysanız şunu bilin ki, Unimog bütün bakışları üzerine çeken bir araçtır. Buna hazırlıklı olun. "Zaten bunu istiyorum" diyorsanız sorun yok. Fakat "Bu araba nedir abi" diye soran yüzlerce kişiye cevap vermek zorunda kalacaksınız. Çok bunalırsanız "Bilmiyorum, hanımın arabası bu, ödünç aldım" deyip geçersiniz.

 

Yorumlar

"Çok maksatlı motorlu araç." Düzgün bir Türkçe'yle iyi yazılmış, ellerinize sağlık. "Universal Motor Gerat" tabirindeki Universal kelimesini kozmik anlamda evrensel diye çevirmek yerine endüstride kullanıldığı şekliyle "çok amaçlı, geniş kapsamlı" manasıyla çevirmeniz gerçekten çok doğru olmuş. Bir çeşit multi-purpose.
Umarım insanlar Unimog için artık "Evrensel Motor Makinesi" demeyi bırakırlar.

In reply to by yiğito

"Hangi Unimog modeli alınır?" diye sorduğumuzda bir çok parametre çıkıyor karşımıza.
İhtiyaçlar, kullanım tercihleri, bütçe, zevkler, imkanlar....

Kişinin bir araba koleksiyonu varsa, 411 alarak koleksiyonunu genişletebilir.. II. Dünya savaşı dönemi ve hemen sonrası beni etkiliyor, çok konforsuz da olabilir deniliyorsa bir 404. Daha sonraki yuvarlak kupalar kişinin hoşuna gidiyorsa oyuncak gibi bir 406. Yuvarlak kupa olsun ama çok yakmasın deniliyorsa otomobil motorlu 421. Malzemeyi koyalım, arkadaşlarla dağlarda gezelim deniliyorsa bir 416 Doka. Biraz modern olsun, kabin de rahat olsun deniliyorsa kare kupalar... 

Yukarıda da belirttiğim gibi ihtiyaç, kullanım tercihleri, bütçe, imkanlar ve zevkler çok belirleyici. Bu belirleyici tercihi kesinleştirdikten sonra doğru seriyi, modeli ve yılını seçmek hiç zor değil.

Bu konuda ayrı bir yazı hazırlıyorum.

Yeni yorum ekle

Kısıtlı HTML

  • İzin verilen HTML etiketleri: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünür.
  • Web sayfası adresleri ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantılara dönüşür.
Yorum dili kodu.